برگشت تراکنش کارتخوان و اصلاحیه؛ کسر وجه بدون رسید و استرداد خرید

اگر تراکنش کارتخوان ناموفق بوده اما مبلغ از حساب مشتری کسر شده، نیازی به اقدام فوری نیست: شبکه پرداخت یک تراکنش اصلاحیه (Reversal) ارسال می کند و طبق مستندات آموزشی پذیرندگان شاپرک، مبلغ حداکثر ظرف ۷۲ ساعت به حساب دارنده کارت برمی گردد. اما برگشت یک خرید موفق، مثلاً وقتی مشتری کالا را پس می دهد، خودکار نیست و روی کارتخوان هم انجام نمی شود؛ فروشنده باید پول را با انتقال بانکی به مشتری برگرداند.

تراکنش اصلاحیه یا Reversal چیست؟

هر خرید با کارتخوان دو طرف دارد: برداشت از حساب مشتری در بانک صادرکننده و ثبت تراکنش برای پذیرنده در شاپرک. گاهی این زنجیره وسط راه قطع می شود؛ مثلاً اینترنت دستگاه قطع می شود، پاسخ بانک دیر می رسد یا چاپگر پیش از چاپ رسید از کار می افتد. در این حالت ممکن است مبلغ از حساب مشتری برداشت شده باشد، در حالی که تراکنش از دید کارتخوان و فروشنده ناموفق است.

برای رفع همین ناهماهنگی، شبکه پرداخت یک پیام اصلاحی یا تراکنش اصلاحیه تولید می کند. در تعریف شاپرک، تراکنش اصلاحیه برای حالتی است که تراکنش دارنده کارت دچار خطا شده اما برداشت از کارت انجام شده است؛ این تراکنش باعث می شود مبلغ برداشت شده به دارنده کارت بازگردد. طبق الزامات شاپرک، ارسال پیام اصلاحی برای تراکنش ناموفق اجباری است و دستگاه و سوئیچ PSP آن را به صورت خودکار انجام می دهند. نه مشتری و نه فروشنده لازم نیست کاری برای ارسال آن بکنند.

اصلاحیه، برگشت خرید و استرداد چه فرقی دارند؟

• تراکنش اصلاحیه: خودکار، برای تراکنش ناموفق یا ناتمام، بدون دخالت فروشنده.
• برگشت خرید یا استرداد: برای خرید موفقی که فروشنده می خواهد پول آن را پس بدهد؛ خودکار نیست و فروشنده باید اقدام کند.
• مغایرت: وقتی اصلاحیه به هر دلیل انجام نشده و پول در مهلت مقرر برنگشته است؛ نیاز به پیگیری دارد.

کسر وجه بدون رسید؛ پول کی برمی گردد؟

در مستندات آموزشی پذیرندگان شاپرک آمده است که اگر رسید چاپی عملیات را ناموفق نشان دهد و از حساب دارنده کارت کسر شده باشد، مبلغ ظرف ۷۲ ساعت برگشت داده می شود و پذیرنده باید این موضوع را به دارنده کارت اطلاع دهد. شرکت ایران کیش هم در پرسش های متداول خود برای خطاهایی مانند ۰۵، ۸۴ و ۹۶ اعلام کرده است که در صورت کسر وجه، مبلغ حداکثر ظرف ۷۲ ساعت کاری به حساب کارت برمی گردد.

در عمل، بیشتر اصلاحیه ها بسیار زودتر از این مهلت، گاهی در چند دقیقه یا چند ساعت، اعمال می شوند. اما چون ۷۲ ساعت کاری است، تعطیلات در آن حساب نمی شود. پس اگر تراکنش در آستانه تعطیلات انجام شده، طبیعی است که برگشت پول چند روز تقویمی طول بکشد.

سناریوهای رایج و راه حل هر کدام

جدول زیر حالت هایی را که فروشندگان بیشتر با آن روبه رو می شوند، همراه با وضعیت پول و کار درست نشان می دهد:

مراحل کار برای مشتری

اگر شما خریدار هستید و پول از حسابتان کم شده ولی خرید انجام نشده، این مراحل را دنبال کنید:

1. رسید را نگه دارید: حتی رسید ناموفق هم شماره پایانه، شماره پیگیری و زمان تراکنش را دارد.
2. پیامک بانک را بررسی کنید: مبلغ و زمان کسر را با رسید تطبیق دهید.
3. تا پایان مهلت صبر کنید: در بیشتر موارد مبلغ بدون هیچ پیگیری برمی گردد.
4. از بانک صادرکننده کارت پیگیری کنید: اگر پس از ۷۲ ساعت کاری پول برنگشت، با مرکز تماس بانک خود صحبت کنید. شماره پیگیری و شماره پایانه را آماده داشته باشید.
5. مغایرت ثبت کنید: دارندگان کارت می توانند مغایرت تراکنش های شتاب و شاپرک را از طریق میز امداد شتاب بانک مرکزی با شماره ۲۹۹۱۱ هم ثبت و پیگیری کنند.

شماره تماس PSP دستگاه هم معمولاً پایین رسید چاپ شده و می توان از آن برای پرسش درباره وضعیت تراکنش استفاده کرد.

مراحل کار برای فروشنده

1. بلافاصله پس از هر تراکنش مشکوک، آخرین تراکنش را از منوی پذیرنده چاپ کنید تا بدانید موفق بوده یا نه.
2. اگر تراکنش ناموفق است ولی مشتری پیامک برداشت دریافت کرده، به او توضیح دهید که اصلاحیه خودکار است و مهلت برگشت را اعلام کنید.
3. شماره پیگیری، شماره پایانه، مبلغ و زمان را روی کاغذ یا عکس رسید به مشتری بدهید.
4. تا زمانی که تراکنش موفق ندارید، کالا یا خدمت را تحویل ندهید؛ در صورت تمایل مشتری، پرداخت را با کارت دیگر یا روش دیگری بگیرید.
5. در پایان روز، گزارش سرجمع بگیرید و تراکنش های ناموفق و موفق را از هم جدا کنید. روش آن را در راهنمای زمان واریز و گزارش تراکنش آورده ایم.
6. اگر اصلاحیه ها مرتب تکرار می شود، احتمالاً اتصال اینترنت دستگاه ناپایدار است؛ موضوع را با PSP در میان بگذارید.

آیا فروشنده می تواند از طریق کارتخوان پول را برگرداند؟

در کارتخوان های فروشگاهی رایج، عملیاتی برای برگشت دادن مبلغ یک خرید موفق به کارت مشتری در اختیار فروشنده نیست. شرکت ایران کیش در پرسش های متداول خود صریحاً اعلام کرده است که انتقال وجه روی دستگاه های کارتخوان غیرفعال است. سرویس های رسمی بازگشت وجه (ریفاند) که در بازار دیده می شوند، بیشتر برای درگاه های پرداخت اینترنتی طراحی شده اند، نه کارتخوان حضوری. اگر در منوی دستگاه خود گزینه ای با عنوان لغو یا برگشت می بینید، پیش از استفاده کاربرد دقیق آن را از PSP بپرسید.

بنابراین راه عملی استرداد برای فروشنده، انتقال بانکی از حساب خود به حساب یا کارت مشتری است:

بهتر است پول را به حسابی برگردانید که به نام همان خریدار است و در شرح انتقال، شماره فاکتور یا شماره پیگیری تراکنش اصلی را بنویسید.

برگشت خرید و مالیات؛ مستندسازی را فراموش نکنید

همه تراکنش های موفق کارتخوان به پرونده مالیاتی صاحب پایانه متصل است و به عنوان فروش دیده می شود. وقتی مبلغی را با انتقال بانکی به مشتری برمی گردانید، این برگشت در داده های کارتخوان ثبت نمی شود. پس باید خودتان آن را مستند کنید:

• رسید تراکنش اصلی و رسید انتقال استرداد را کنار هم بایگانی کنید.
• در دفاتر یا نرم افزار حسابداری، برگشت از فروش را ثبت کنید.
• اگر مشمول صدور صورتحساب الکترونیکی در سامانه مودیان هستید، برای مرجوعی صورتحساب برگشت از فروش صادر کنید.
• برای مرجوعی ها از مشتری رسید یا تأیید کتبی دریافت کنید.

توضیحات بیشتر درباره ارتباط کارتخوان با پرونده مالیاتی را در راهنمای قوانین مالیاتی کارتخوان بخوانید.

کدهای پاسخ مرتبط با اصلاحیه و برگشت

معنی سایر کدها را در راهنمای کدهای خطای کارتخوان ببینید.

چطور اصلاحیه ها و کسر وجه های ناخواسته را کم کنیم؟

• اتصال پایدار داشته باشید؛ در کارتخوان سیار، سیم کارت با پوشش خوب یا وای فای مطمئن استفاده کنید.
• رول کاغذ را پیش از تمام شدن عوض کنید تا تراکنشی به دلیل نبود کاغذ ناتمام نماند.
• باتری دستگاه را شارژ نگه دارید؛ خاموش شدن وسط تراکنش یکی از علت های رایج اصلاحیه است.
• نرم افزار دستگاه را طبق اطلاعیه های PSP به روز کنید.
• اگر دستگاه قدیمی است و قطعی شبکه مدام تکرار می شود، استفاده از کارتخوان های سیار 4G اتصال پایدارتری فراهم می کند.

وظیفه فروشنده و مشتری در برگشت تراکنش

کسر وجه در تراکنش ناموفق با تراکنش اصلاحیه و به صورت خودکار جبران می شود و طبق مستندات شاپرک و PSPها مهلت آن ۷۲ ساعت است؛ کافی است فروشنده کالا را تحویل ندهد، مشتری را آگاه کند و پیش از کشیدن دوباره کارت، آخرین تراکنش را چاپ کند. اما برگشت خرید موفق خودکار نیست و روی کارتخوان هم انجام نمی شود؛ فروشنده باید با انتقال بانکی پول را برگرداند و آن را به عنوان برگشت از فروش مستند کند. اگر پول مشتری پس از مهلت برنگشت، مسیر پیگیری از بانک صادرکننده کارت و میز امداد شتاب است و اگر واریز فروشنده انجام نشد، از PSP دستگاه.